Imatinib jest inhibitorem kinazy tyrozynowej stosowanym głównie w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej. Osiąga dobre wyniki w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej przy jednocześnie dobrej tolerancji. Może być również stosowany w przypadku innych chorób złośliwych.
Co to jest imatinib?
Imatinib (nazwa handlowa Glivec®) to lek z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej, w leczeniu nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego oraz w leczeniu innych chorób złośliwych. Wzór chemiczny Imatininb to C29H31N7O.
Efekt farmakologiczny
Przewlekłą białaczkę szpikową wywołuje tzw. Chromosom Philadelphia, zmiana genetyczna. Chromosom Philadelphia ma translokację materiału genetycznego z chromosomu 9 i chromosomu 22. W wyniku tej translokacji gen naturalnego enzymu tyrokinazy-ABL na chromosomie 9 „łączy się” z fragmentem genu BCR na chromosomie 22.
Zamiast kinazy tyrozynowej ABL, zmutowane komórki wytwarzają tak zwane białko fuzyjne BCR-ABL. BCR-ABL jest bardziej aktywną kinazą tyrozynową w porównaniu z ABL. Ten BCR-ABL prowadzi do niekontrolowanej reprodukcji białych krwinek (leukocytów) i jest znacząco zaangażowany w rozwój przewlekłej białaczki szpikowej.
Imatynib działa hamująco na aktywność kinazy tyrozynowej, a tym samym hamuje patologicznie zwiększoną proliferację zmutowanych komórek macierzystych krwi. Substancja jest podawana doustnie w postaci tabletki; W lecznictwie stosowany jest mezylan imatinibu, sól. Celem leczenia jest maksymalne zmniejszenie patologicznego klonu komórkowego.
U ponad 95% pacjentów leczonych imatynibem, którzy chorowali na przewlekłą białaczkę szpikową, dochodzi do normalizacji morfologii krwi.
Zastosowanie i zastosowanie medyczne
Jak już wspomniano, substancja stosowana jest głównie w terapii przewlekłej białaczki szpikowej. Jednak jest również skuteczny przeciwko wielu innym nowotworom. Jest również wskazany w ostrej białaczce limfatycznej, zespole hipereozynofilii, różnych nowotworach skóry, nowotworach złośliwych przewodu pokarmowego, agresywnej mastocytozie i niektórych chorobach mieloproliferacyjnych.
W przewlekłej białaczce szpikowej, chorobie nowotworowej układu krwiotwórczego, we krwi pojawiają się bardziej niedojrzałe formy leukocytów, co jest spowodowane patologicznie zwiększonym wzrostem liczby leukocytów we krwi i krwiotwórczym szpiku kostnym.
Przewlekła białaczka szpikowa jest wynikiem (genetycznego) zaburzenia hematopoetycznych (krwiotwórczych) komórek macierzystych znajdujących się w szpiku kostnym. Z tego powodu przewlekła białaczka szpikowa jest jednym z nowotworów mieloproliferacyjnych. Przyczyną choroby jest zmiana i następująca po niej reprodukcja pojedynczej multipotencjalnej krwiotwórczej komórki progenitorowej. W prawie wszystkich przypadkach ta zmiana jest spowodowana chromosomem Philadelphia opisanym powyżej.
Rokowanie w przewlekłej białaczce szpikowej uległo znacznej poprawie dzięki nowym lekom z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej, do których należy również imatynib. Terapia inhibitorami kinazy tyrozynowej jest wysoce skuteczną opcją leczenia, przy stosunkowo niewielkiej liczbie skutków ubocznych i jest uważana za terapię celowaną.
Wskaźnik przeżycia znacznie wzrósł wraz z wprowadzeniem inhibitorów kinazy tyrozynowej. Gdy nie było możliwości leczenia przewlekłej białaczki szpikowej, średni czas przeżycia pacjentów wynosił od trzech do czterech lat.
Przewlekła białaczka szpikowa była chorobą o najgorszym rokowaniu wśród nowotworów mieloproliferacyjnych. Wraz z wprowadzeniem hydroksykarbamidu, cytostatyku, średni czas przeżycia wydłużył się do czterech i pół roku. Interferon doprowadził do dalszego wydłużenia średniego czasu przeżycia do około pięciu i pół roku.
Leczenie inhibitorami kinazy tyrozynowej jest obecnie uważane za terapię standardową. Odsetek przeżyć 5-letnich w przypadku leczenia imatynibem wynosi ponad 90%. Okres obserwacji pacjentów leczonych imatynibem wynosi obecnie ponad 10 lat, „średni czas przeżycia” nie został jeszcze ustalony. Sugeruje to, że jest on bardzo wyraźnie wyższy niż średni czas przeżycia dla wcześniej stosowanych terapii (z hydroksymocznikiem i interferonem).
Zagrożenia i skutki uboczne
Imatynib jest na ogół dobrze tolerowany. Jednak mogą wystąpić biegunka, wymioty, bóle brzucha, nudności, niestrawność, zmęczenie, bóle głowy, obrzęki, przyrost masy ciała, skurcze mięśni, bóle mięśni, bóle stawów, wysypka, bóle kości i zmiany w morfologii krwi.
Imatynib jest przeciwwskazany tylko w przypadkach nadwrażliwości lub nietolerancji na imatynib.
Nie należy przyjmować imatynibu w tym samym czasie, co paracetamol, ponieważ hamuje on glukuronidację (wiązanie z kwasem glukuronowym podczas metabolizmu) paracetamolu. Ponadto wpływają na niektóre podjednostki cytochromu P450, co może prowadzić do interakcji z innymi lekami.
