Morfogeneza

Morfogeneza to całokształt rozwoju narządów, organizmów lub pojedynczych organelli komórkowych. U ludzi embriogeneza i fetogeneza są ważnymi aspektami morfogenezy.

Czym jest morfogeneza?

Strukturom żywym nadaje się kształt w trakcie morfogenezy. U ludzi morfogeneza dzieli się na embriogenezę i fetogenezę. Morfogeneza jest częścią ontogenezy. Ontogeny jest przeciwieństwem filogenezy. Dlatego ważny jest tutaj nie rozwój plemienia, ale rozwój jednostki.

Rozwój morfogenetyczny obejmuje wszystkie stadia istnienia żywej istoty. Rozpoczyna się wraz z rozwojem zarodka i rozciąga się na w pełni rozwiniętą żywą istotę. Pod koniec morfogenezy organizm o charakterystycznym kształcie stoi. Podstawą biologii rozwoju jest morfogeneza.

Funkcja i zadanie

Morfogeneza człowieka dzieli się na embriogenezę i fetogenezę. Embriogeneza to faza rozwoju embrionalnego. Rozpoczyna się zapłodnieniem żeńskiej komórki jajowej, a kończy wraz z pojawieniem się fetogenezy.

Embriogeneza dzieli się na fazę przedembrionalną i fazę embrionalną. Faza przedarodkowa obejmuje pierwsze trzy tygodnie ciąży. To tutaj powstają trzy liścienie o nazwach entoderma, mezoderma i ektoderma. Rozwój zygoty do blastocytu również należy do okresu przedembrionalnego. Podczas tej blastogenezy, zespolona komórka jajowa-plemnik staje się wypełnioną płynem jamą z pluripotencjalnymi komórkami macierzystymi. W fazie embrionalnej powstają zarodkowe układy narządów. Ta faza trwa od czwartego do ósmego tygodnia ciąży.

Embriogenezę można podzielić nie tylko na te dwie fazy, ale także w odniesieniu do poszczególnych narządów i układów narządów. Rozróżnia się rozwój embrionalnej głowy, embrionalnego rozwoju serca i embrionalnego rozwoju wątroby. Rozwój narządów w tych fazach jest również znany jako organogeneza.

Po embriogenezie następuje fetogeneza. Nadal rozwijają się tu organy, które powstały podczas embriogenezy. Ponadto tkanki ulegają zróżnicowaniu. Etap fetogenezy rozpoczyna się w 61 dniu ciąży, a kończy wraz z porodem.

Fetogeneza charakteryzuje się szybkim wzrostem ciała. Proporcje twarzy nienarodzonego dziecka zmieniają się, oczy i uszy przesuwają się do ostatecznej pozycji. Ręce i nogi stają się dłuższe i rozwijają się proporcjonalnie. Już w trzecim miesiącu ciąży umożliwia to nienarodzonemu dziecku rozpoczęcie aktywności mięśni. W szóstym miesiącu skóra rośnie bardzo silnie. Ponieważ znajdująca się pod spodem warstwa tłuszczu nie rośnie wraz z tobą tak szybko, płód wygląda na pomarszczony. W siódmym miesiącu ciąży morfogeneza płuc jest zakończona. Nienarodzone dziecko mogło teraz samodzielnie oddychać. Dlatego od tego tygodnia wcześniaki są uważane za zdolne do życia.

Ostatnie miesiące ciąży to wzrost. Tu kończy się morfogeneza ważnych narządów. W dziewiątym miesiącu morfogeneza narządów zostaje ostatecznie zakończona. Nienarodzone dziecko też nie jest dużo większe. Wnika głęboko w miednicę matki i przyjmuje pozycję porodową. Poród następuje około 40 tygodni po pierwszym dniu ostatniej miesiączki.

Choroby i dolegliwości

Zaburzenia mogą wystąpić na wszystkich etapach morfogenezy. W zależności od czasu i ciężkości konsekwencje mogą być bardzo zróżnicowane. W zależności od momentu wystąpienia usterki można wyróżnić różne usterki. Blastopatie polegają na zaburzeniu morfogenezy podczas blastogenezy, która ma miejsce od 1 do 18 dnia zarodka. Embriopatie to zaburzenia rozwojowe, które pojawiają się w okresie od trzeciego do ósmego tygodnia zarodka. Fetopatie to choroby płodu (płodu). Tutaj morfogeneza jest zaburzona od dziewiątego tygodnia zarodka.

Możliwe przyczyny zaburzeń morfogenezy mogą mieć charakter genetyczny lub egzogenny.Do przyczyn egzogennych należą na przykład niektóre leki, choroby zakaźne matki, cukrzyca u matki i spożycie alkoholu przez matkę. W szczególności alkohol często wyrządza poważne szkody nienarodzonemu dziecku. Etanol jest trucizną komórkową i hamuje podział komórek. Około jedna trzecia wszystkich dzieci kobiet alkoholiczek rodzi się z embriopatią alkoholową. Typowe jest połączenie niskiego wzrostu, upośledzenia umysłowego, zbyt małej głowy i anomalii twarzy. Ta kombinacja jest również znana jako zespół alkoholowy płodu.

Wirusy lub bakterie mogą również zakłócać morfogenezę. Choroba różyczkowa u matki w ciąży może mieć poważne konsekwencje dla dziecka. Wirusy przenoszone są na nienarodzone dziecko przez łożysko, gdzie zapobiegają podziałowi i różnicowaniu komórek. Prowadzi to do aborcji lub embriopatii różyczki. Embriopatia może powodować różne wady rozwojowe. Szczególnie dotknięty jest ośrodkowy układ nerwowy (OUN), oczy i uszy oraz serce. Prowadzi do zapalenia mózgu, jaskry, głuchoty lub utraty słuchu, opóźnienia wzrostu lub wrodzonych wad serca. Typową kombinacją objawów jest drętwienie, zmętnienie soczewki i wady serca.

Około 10% zarażonych noworodków umiera w wyniku infekcji. Po zakażeniu terapia nie jest już możliwa. Dlatego przed ewentualną ciążą należy zapewnić matce ochronę szczepień. W przypadku planowania ciąży należy zatem określić miano różyczki. Jeśli ochrona nie jest wystarczająca, szczepienie można przeprowadzić wcześnie. Natomiast szczepienia nie należy wykonywać u kobiet w ciąży. Nienarodzone dziecko może zostać zakażone wirusem szczepionkowym.