Selektywna percepcja

Selektywna percepcja opiera się na naturalnym mechanizmie, za pomocą którego ludzki mózg szuka wzorców w swoim środowisku. Ze względu na selektywny charakter, ludzie są bardziej skłonni dostrzec, co można wstawić do wzoru. Selektywność percepcji ma znaczenie kliniczne, na przykład w kontekście depresji.

Co to jest postrzeganie selektywne?

Ludzki mózg pracuje z wzorami. Z ewolucyjnego punktu widzenia ludzka zdolność rozpoznawania wzorców w znacznym stopniu przyczyniła się do przetrwania. Wykorzystując mechanizmy rozpoznawania wzorców, mózg uczynił środowisko bardziej przewidywalnym, a tym samym mniej niebezpiecznym. Poszukiwanie wzorców jest do dziś fundamentalnym mechanizmem ludzkiego mózgu i znajduje odzwierciedlenie w procesach takich jak percepcja.

Postrzeganie selektywne odpowiada zjawisku psychologicznemu, które pozwala tylko niektórym aspektom środowiska przejść do świadomości. Gdyby wszystkie aspekty sytuacji stały się świadome, nastąpiłby chaos. Mózg nie mógł efektywnie pracować z bogactwem informacji i dlatego jest uzależniony od trwałego blokowania bodźców. Postrzeganie (to, co jest postrzegane) nie jest zatem tym samym, co rzeczywistość, a jedynie subiektywnym, częściowym wrażeniem z niej.

W percepcji uwydatnione są pewne bodźce sensoryczne. Na percepcję składa się zatem torowanie, kadrowanie i wiele podobnych efektów. Ludzki mózg szuka wzorców w środowisku, rozpoznaje te wzorce i podkreśla je. Z tego powodu to, co odpowiada określonemu wzorcowi, jest bardziej prawdopodobne, że zostanie dostrzeżone. Bodźce pochodzące z procesu percepcyjnego są bardziej prawdopodobne, że mózg będzie uwypuklał, jeśli mogą być osadzone we wzorze. Postrzeganie selektywne odpowiada więc nieświadomemu i automatycznemu poszukiwaniu wzorców, które ludzki mózg nieustannie operuje.

Funkcja i zadanie

Na przykład podczas dyskusji ludzie częściej słyszą argumenty wspierające ich własne stanowisko. Wykazano, że widzą rzeczy, które są im znane z ich własnego środowiska. Percepcja ludzka działa jako ochrona przed przeciążeniem bodźcami różnymi filtrami. Filtry te w dużej mierze odpowiadają własnym zainteresowaniom, wartościom, opiniom i własnym doświadczeniom ze światem.

Ta zasada selektywnej percepcji wywodzi się z poszukiwania wzorców przez mózg. Wybór wszystkich odczuwanych wrażeń zmysłowych charakteryzuje się doświadczeniem i oczekiwaniami wynikającymi z tego poszukiwania wzorców. Na przykład, jeśli przeczytasz artykuł o pisowni, automatycznie zwrócisz większą uwagę na poprawność pisowni w tym artykule. Jeśli spacerujesz po mieście ze złą opinią o ludziach, z większym prawdopodobieństwem przypomnisz sobie jeden incydent potwierdzający tę opinię i zignorujesz kilkanaście incydentów sprzecznych z tą opinią. Każdy, kto właśnie kupił Smart'a, nagle widzi Smarts wszędzie w korku. Każdy, kto dopiero co miał dziecko, słyszy w życiu codziennym więcej krzyków dzieci. Percepcja jest zawsze selektywna.

Z tego powodu żadne dwie różne osoby nie postrzegają sytuacji w ten sam sposób. Ich poprzednia historia zadecydowała o tym, co podkreślali w danej sytuacji.

Filtrowanie bodźców zmysłowych jest warunkiem przeżycia wszystkich żywych istot. Do osoby nieustannie napływa więcej bodźców, niż komórki czuciowe są w stanie wchłonąć i przekazać do ośrodkowego układu nerwowego. Większość filtrów bodźców ma charakter sytuacyjny. Z tego powodu percepcja jest zawsze związana z kontekstem. Filtry bodźców, takie jak zainteresowania, są mniej sytuacyjne, ale nadal pomagają dostrzec, co jest istotne.

Dzięki filtrowaniu bodźców wrażenia czuciowe są klasyfikowane. Ta klasyfikacja zaczyna się w narządzie zmysłów i trwa w ośrodkowym układzie nerwowym jako percepcja selektywna. Podstawą selektywnego postrzegania jest konkretna potrzeba, na przykład głód. Poprzez wybiórczą percepcję głodnym ludziom przedstawia się piekarnie i karczmy na srebrnej tacy, ponieważ doświadczenie pokazuje, że głód można tam zaspokoić.

Tutaj znajdziesz swoje leki

Choroby i dolegliwości

W zasadzie selektywne postrzeganie nie jest patologiczne, ale jest jednym z filtrów rzeczywistości naturalnej i dlatego jest normalnym odniesieniem do rzeczywistości. Selektywne postrzeganie może jednak przybierać patologiczne formy i sprzyjać chorobom. W szczególności choroby psychiczne są często wynikiem selektywnych zaburzeń percepcji. Na przykład traumatyczny incydent z przeszłości może doprowadzić do tego, że dana osoba będzie miała skrajnie negatywny obraz swoich bliźnich i usłyszy tylko negatywne rzeczy w swoich wypowiedziach. Takie zaburzenia percepcji odgrywają rolę na przykład w chorobach takich jak depresja czy zaburzenia odżywiania. Osoby z depresją postrzegają przez czarne okulary.

Zwyczaje myślowe uwarunkowane kulturowo i społecznie są również doskonałym filtrem i wpływają na percepcję, prowadząc do selekcji wszystkich dostrzegalnych bodźców. Przede wszystkim to, co jest postrzegane, pasuje do wzorca myślowego. Jeśli jednostka przejmie wzorce myślowe bez kontroli, jej zdolność postrzegania jest poważnie ograniczona i może również sprzyjać chorobom psychicznym, na przykład jeśli wzorce myślowe wyuczone jako prawidłowe nie odpowiadają jej własnej postrzeganej prawdzie.

Nie tylko zbyt ciasno umieszczone filtry mogą wpływać na samopoczucie psychiczne. Filtry, które są zbyt otwarte, również odgrywają rolę w chorobach psychicznych. W wielu psychozach filtry percepcyjne już nie działają. Osoby dotknięte chorobą mają cienką skórę i nie są już w stanie oddzielić świata wewnętrznego od zewnętrznego. Pacjenci często postrzegają konflikty wewnętrzne jako przejawy w świecie zewnętrznym i są bezbronni wobec rzeczy zewnętrznych. Zaburzenia lub zniekształcenia percepcyjne odgrywają rolę w prawie każdej chorobie psychicznej. Z tego powodu wybiórcza percepcja ma duże znaczenie kliniczne w dziedzinie psychologii.