Winkrystyna jest lekiem cytostatycznym stosowanym w leczeniu raka. Alkaloid działa jako inhibitor mitozy.
Co to jest winkrystyna?
Winkrystyna jest alkaloidem. Alkaloidy to heterogeniczne substancje chemiczne, które występują naturalnie. Zwykle zawierają azot i powstają we wtórnym metabolizmie roślin lub zwierząt. Wtórne produkty przemiany materii to substancje chemiczne wytwarzane przez rośliny, bakterie lub grzyby, ale nie są one potrzebne tym organizmom do wzrostu lub przeżycia. Wtórne produkty przemiany materii, takie jak winkrystyna, są również znane jako metabolity wtórne.
Winkrystyna to alkaloid pozyskiwany z różowego catharantusa (Catharantus roseus lub Vinca rosea). Należy do półsyntetycznych alkaloidów barwinka. Alkaloidy Vinca to składniki aktywne pozyskiwane z roślin należących do rodziny jadów psich.
Winkrystyna jest lekiem cytostatycznym stosowanym w leczeniu raka. W tym celu podaje się go dożylnie w ramach chemioterapii.
Efekt farmakologiczny
Alkaloidy Vinca, takie jak winkrystyna, mają właściwość przyłączania się do tubuliny białkowej. Tubuliny to białka występujące w komórkach eukariotycznych. Po przyłączeniu winkrystyny mikrotubule nie mogą się już tworzyć. Mikrotubule to rurkowe organelle wewnątrzkomórkowe. Odpowiadają za układ chromosomów w mitozie. W fazie mitozy jądro dzieli się w cyklu komórkowym, a DNA jest podzielone. Następnie materiał genetyczny jest rozprowadzany z pojedynczej komórki do dwóch komórek potomnych podczas podziału komórki.
Jeśli mikrotubule nie mogą wykonywać swojej pracy w fazie mitotycznej, tworzenie nowych funkcjonujących komórek nie jest już możliwe. Komórki powstają, ale szybko umierają w wyniku śmierci komórek (apoptozy). Komórki dzielą się szczególnie szybko w obrębie guza. Stosowanie winkrystyny wpływa szczególnie na mitozę komórek nowotworowych. W ten sposób można skutecznie zahamować lub przynajmniej spowolnić wzrost raka. Ponadto winkrystyna hamuje lub zakłóca syntezę DNA i produkcję RNA w komórkach. Zatem nie jest możliwe żadne tworzenie białek ani rozmnażanie komórek.
Zastosowanie i zastosowanie medyczne
Winkrystyna jest lekiem cytostatycznym podawanym w ramach chemioterapii. Interweniuje w mitozę wszystkich komórek. Jednak szybkie mitozy są bardziej narażone na zaburzenia. Dlatego winkrystyna może być stosowana w leczeniu wszystkich złośliwych (złośliwych) chorób nowotworowych.
Winkrystyna jest szczególnie często stosowana w leczeniu ostrej białaczki. Winkrystyną leczy się również inne złośliwe choroby układu limfatycznego, takie jak choroba Hodgkina lub chłoniak nieziarniczy. Winkrystyna jest również stosowana w przypadku mięsaka prążkowanokomórkowego, nerwiaka niedojrzałego i kostniakomięsaka. Czerniak złośliwy jest również wskazaniem do podania cytostatyku.
U dzieci guz Wilmsa, zarodkowy złośliwy nowotwór mieszany nerki, jest leczony winkrystyną. 10 procent wszystkich złośliwych guzów wieku dziecięcego to nefroblastomy. Kobiety z rakiem szyjki macicy są również często leczone winkrystyną. Innymi wskazaniami do stosowania cytostatyku są drobnokomórkowy rak płuca, mięsak Ewinga i choroba Werlhofa.
Choroba Werlhofa nie jest rakiem, ale chorobą autoimmunologiczną związaną z niszczeniem płytek krwi w śledzionie. Brak płytek krwi powoduje krwawienie u pacjenta. W chorobie Werlhofa, znanej również jako idiopatyczna plamica małopłytkowa (ITP), winkrystynę stosuje się tylko wtedy, gdy pacjent nie reaguje na krótkotrwałe leczenie kortykosteroidami lub usunięcie śledziony.
Winkrystyna jest środkiem chemioterapeutycznym, który może być stosowany tylko pod ścisłym nadzorem lekarza. Niewłaściwe użycie lub przedawkowanie może być śmiertelne. Dorośli otrzymują od jednego do dwóch miligramów winkrystyny na metr kwadratowy powierzchni ciała tygodniowo. U dzieci i młodzieży dzienna dawka wynosi dwa miligramy na metr kwadratowy powierzchni ciała. Pacjenci, u których występuje podwyższony poziom bilirubiny bezpośredniej w surowicy krwi, otrzymują znacznie mniejszą dawkę winkrystyny.
Zagrożenia i skutki uboczne
Winkrystyna ma wiele skutków ubocznych.Szpik kostny może zostać uszkodzony i może rozwinąć się anemia, leukopenia i trombocytopenia. W niedokrwistości we krwi jest za mało czerwonych krwinek. W leukopenii brakuje białych krwinek. Małopłytkowość jest związana z brakiem płytek krwi.
Pacjenci rzadko reagują na winkrystynę wstrząsem alergicznym. Częściej pojawiają się wysypki lub obrzęki. Wydzielanie ADH może być zaburzone. Niedobór hormonu antydiuretycznego staje się zauważalny, gdy z moczem wydalane są duże ilości wody. Zjawisko to jest również znane jako moczówka prosta. Wraz z wodą następuje również utrata sodu przez nerki. Ponadto pacjenci przyjmujący winkrystynę mogą odczuwać nerwobóle i parestezje, takie jak mrowienie. Deficyty neurologiczne są prawdopodobnie nieodwracalne.
Obserwuje się również zaburzenia chodu, porażenie nerwu czaszkowego i bóle mięśni. Wyniszczenie mięśni, wysokie ciśnienie krwi, zaparcia i kolkowe bóle brzucha to inne niepożądane skutki działania cytostatyku.
Ponieważ chemioterapeutyki oddziałują również na komórki błony śluzowej jamy ustnej, osoby dotknięte chorobą cierpią na silny ból jamy ustnej i gardła. Mogą również mieć paraliż lub skurcze dróg oddechowych z ciężką dusznością. W niektórych przypadkach dochodzi do atrofii nerwu wzrokowego. Prowadzi to do tymczasowej ślepoty. Owrzodzenie jamy ustnej i martwica jelita są rzadkie. Powszechnym i charakterystycznym efektem ubocznym winkrystyny jest wypadanie włosów.
