Babka lancetowata

Babka lancetowata (Plantago lanceolata) należy do rodziny babki lancetowatej i jest powszechnie znany jako żebro końskie, skewort lub szlak.

Występowanie i uprawa żebrówki

Bylina to bylina tworząca rozety z nagim, jedwabistym, owłosionym kwiatem na łodydze o długości 10-40 cm. Liście w kształcie lancy są ledwo połączone, 3 - 5 silnie zwężonych żyłek prowadzi równolegle do krótkich ogonków.

Babka lancetowata jest stosunkowo odporny na suszę i może rosnąć na suchych terenach, takich jak nasypy. Niemiecka nazwa nawiązuje do charakterystycznych nerwów liści, nazwa łacińska pochodzi od łacińskiego planta = podeszwa stopy.

Lepkie nasiona przyczepiły się do stóp i szybko rozprzestrzeniły się po całym świecie. Dlatego Indianie nazywali żebraczkę „Stopą Białego Człowieka”.

Zastosowanie i użytkowanie

Przygotowany do użytku medycznego Babka lancetowata pochodzi głównie z upraw celowych. Liście zawierają łącznie co najmniej 1,5% pochodnych kwasu orto-dihydroksycynamonowego i zawierają wapń, fosforan, potas, sód oraz pierwiastki śladowe kobalt i miedź.

Soki roślinne (zawartość śluzu 2%) z żebrówki zawierają oprócz głównie skutecznych irydoidowych glikozydów: katalpol, aukubinę i asperulozyd (zawartość 1,9 do 2,4%):

• Flawonoidy (luteolina, apigenina-7-O-monoglukozyd)
• Ester metylowy kwasu deacetyloasperuloidowego
• Pochodne kwasu kawowego
• Kwasy fenolokarboksylowe
• Kumaryna
• Fenyloetanoid (Acteosid)
• Garbniki (6,5%)
• Globularin
• Krzemionka (1,3%)

Ze względu na swoje udowodnione działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i immunostymulujące, żebrówka jest przygotowywana jako herbata, sok roślinny i jako wodny ekstrakt roślinny. Liście są suszone lub prasowane w celu wyciskania soku. Do użytku wewnętrznego wykorzystuje się właściwości otoczkowe śluzu zawartego w bylicy, przeciwbakteryjne działanie katalpolu i aucubiny oraz działanie garbników.

W aplikacji zewnętrznej leczone są przede wszystkim zmiany zapalne skóry. Stosowanie żebrówki jako środka tłumiącego kaszel było tak przysłowiowe, że w Niemczech termin „sok z żebrówki” był nadal używany jako ogólne określenie środka tłumiącego kaszel.

Babka lancetowata, ceniona od czasów prehistorycznych, może być również używana jako pokarm. Świeże młode liście są najsmaczniejsze przed zakwitnięciem i stanowią zdrowy dodatek do sałatek i dipów. Nadają się również do przyrządzania jako warzywa i do zup. Nasiona babki lancetowatej można zmielić na proszek i dodać do mąki do wyrobu chleba lub ciast.

Włókna z liści zostały użyte do produkcji tekstyliów, a szlam z okrywy nasiennej służył również do usztywnienia tkaniny. Moczenie nasion w ciepłej wodzie pozwala na uzyskanie złocisto-brązowych barwników.

Znaczenie dla zdrowia, leczenia i profilaktyki

Babka lancetowata był ceniony już w starożytności. Dzisiejsze zastosowanie w medycynie jest niezwykle wszechstronne ze względu na składniki i minimalne przeciwwskazania. Odnosi się nie tylko do medycyny ludowej, ale jest farmaceutycznie krępy.

Ponieważ żeberek zawiera składniki naskórka, które stymulują naprawę uszkodzonej tkanki, ekstrakty są skutecznym sposobem leczenia krwawiących ran. Zewnętrznie wywar z liści można również stosować do leczenia stanów zapalnych skóry, skaleczeń, ukąszeń owadów i złośliwych wrzodów.

Preparat z korzeni żebrówki okazał się odpowiedni do pielęgnacji ukąszeń węży. Silnie pęczniejące nasiona są doskonałym lekarstwem na robaki pasożytnicze lub pomocne jako herbata w leczeniu biegunki, czerwonki i krwawień z błon śluzowych. Ekstrakty roślinne mogą być stosowane jako składnik płynów do płukania oczu.

Wewnętrznie są stosowane w leczeniu wielu różnych dolegliwości, takich jak biegunka, zapalenie błony śluzowej żołądka, wrzody żołądka i dwunastnicy, zespół jelita drażliwego, krwawienia, hemoroidy, zapalenie pęcherza, nieżyt nosa, zapalenie zatok, astma i katar sienny. Babka lancetowata ma bardzo specyficzny wpływ na zapalenie oskrzeli i dlatego jest stosowana jako lekarstwo na kaszel i nieżytowe choroby zapalne dróg oddechowych.

W medycynie ludowej sok jest wiosną stosowany do kuracji krwiopochodnych. Babka lancetowata rozcieńcza się herbatą rumiankową w leczeniu słabo gojących się ran. Świeżo zebrane i zmiażdżone liście można umieścić bezpośrednio na świeżych ranach, aby złagodzić swędzenie i obrzęk.