Monobaktamy to grupa antybiotyków, które są często stosowane jako leki rezerwowe lub w połączeniu z innymi antybiotykami. Najbardziej znanym przedstawicielem jest antybiotyk aztreonam.
Co to jest monobaktam?
Monobaktamy to półsyntetyczne antybiotyki. Bakterie Gram-ujemne wytwarzają substancję, która jest następnie modyfikowana syntetycznie. Podobnie jak inne antybiotyki ß-laktamowe, monobaktam zawiera monocykliczny pierścień ß-laktamowy. ß-Laktam to cykliczny organiczny związek chemiczny zawierający w pierścieniu wiązanie amidowe. Jednak monobaktamy nie zawierają innego skondensowanego pierścienia. Jest to typowa właściwość antybiotyków ß-laktamowych.
Monobaktamy są stabilne wobec β-laktamazy. ß-laktamazy to enzymy wytwarzane przez różne bakterie. Odgrywają kluczową rolę w rozwoju antybiotykooporności bakterii. Jednak antybiotyki z grupy monobaktamów mogą być rozszczepiane przez ß-laktamazy o rozszerzonym spektrum (ESBL). Oznacza to, że bakterie wytwarzające ESBL, takie jak E. coli i Klebsiella, są oporne na monobaktamy.
Efekt farmakologiczny
Monobaktamy mają działanie bakteriobójcze. Hamują syntezę ściany komórkowej bakterii. Ściana komórkowa jest niezbędna dla bakterii. Mają bardzo wysokie stężenie osmotycznych cząstek w osoczu komórkowym. Jeśli ściana komórkowa nie jest już obecna lub jest uszkodzona, woda wpływa do wnętrza komórki bakterii. Pęcznieją tak, że po chwili lemat osocza, błona komórkowa otaczająca cytoplazmę, pęka. Bakterie pękają i giną.
Spektrum działania monobaktamów jest dość szerokie. Działają głównie w obszarze gramujemnym. Bakterie Gram-ujemne mogą być zabarwione na czerwono w barwieniu Grama. W przeciwieństwie do bakterii Gram-dodatnich oprócz cienkiej warstwy peptydoglikanu zbudowanego z mureiny posiadają również inną zewnętrzną błonę komórkową. Patogeny Gram-ujemne obejmują, na przykład, gronkowce, paciorkowce, mykobakterie, nocardia, listeria i clostridia.
Monobaktamy nie mają wpływu na patogeny Gram-dodatnie, takie jak Legionella, Campylobacter, Helicobacter pylori, Enterobacteria, Borrelia i Chlamydia. Nawet beztlenowce nie mogą być leczone antybiotykami z tej grupy. Ponieważ monobaktamy nie mogą być wchłaniane z przewodu pokarmowego, należy je podawać pozajelitowo. Oznacza to, że są zwykle wstrzykiwane do żyły. Możliwe jest również podawanie domięśniowe lub wziewne.
Biodostępność monobaktamów wynosi prawie 100 procent. Metabolizm zachodzi w wątrobie. Następnie nerki wydalają powstałe metabolity.
Zastosowanie i zastosowanie medyczne
Monobaktamy działają głównie jako antybiotyki rezerwowe. Te specjalne antybiotyki mogą być stosowane tylko w przypadku zakażeń opornymi patogenami. W przypadku ciężkich zakażeń stosuje się je również bezpośrednio, jeśli spodziewane jest zakażenie opornymi patogenami. Należy zauważyć, że antybiotyki rezerwowe w żadnym wypadku nie są lepsze od antybiotyków standardowych. Często mają nawet gorsze działanie i są obarczone większą liczbą skutków ubocznych. Jednak nadal są skuteczne przeciwko opornym patogenom.
Monobaktamy stosuje się w szczególności w leczeniu powikłanych infekcji dróg moczowych lub infekcji w obrębie jamy brzusznej. W tym celu leki łączy się z antybiotykami metronidazolem lub klindamycyną. Działanie monobaktamów należy również potwierdzić za pomocą antybiogramu.
Głównym wskazaniem do stosowania aztreonamu, głównego przedstawiciela monobaktamów, jest przewlekłe zakażenie płuc patogenem Pseudomonas aeruginosa u pacjentów z mukowiscydozą. Mukowiscydoza jest chorobą dziedziczną, która charakteryzuje się wytwarzaniem gęstej wydzieliny przez zewnątrzwydzielnicze gruczoły organizmu. Antybiotyki z grupy monobaktamów stosuje się również u pacjentów z alergią na penicylinę czy cefalosporynę.
Zagrożenia i skutki uboczne
Monobaktamów nie należy stosować u dzieci poniżej 18 roku życia. Jego stosowanie jest również przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub u pacjentów uczulonych na antybiotyki beta-laktamowe.
Działania niepożądane leku obejmują kaszel i świszczący oddech. Może również wystąpić ból gardła lub krtani. Inne skutki uboczne obejmują przekrwienie błony śluzowej nosa i wydzielanie cienkich do śluzowatych wydzielin z nosa.
Niektórzy pacjenci mają również gorączkę i dyskomfort w klatce piersiowej podczas przyjmowania monobaktamów. Możliwym efektem ubocznym mogą być również skurcze oskrzeli. Podczas leczenia może również pojawić się wysypka.
