Tenofovir (również Tenofovir disoproxil) jest stosowany w leczeniu zakażeń wirusem HIV-1 i wirusem zapalenia wątroby typu B. Tenofowir dizoproksylu jest aktywowany do tenofowiru w ludzkich komórkach. Z jednej strony hamuje odwrotną transkryptazę w wirusach HIV (lub polimerazę DNA w wirusach zapalenia wątroby typu B), az drugiej strony jest wbudowany w DNA wirusa jako niewłaściwy składnik, przez co wirus nie może się już namnażać. Jest ogólnie dobrze tolerowany, ale może prowadzić do niewydolności nerek, jeśli wcześniej wystąpiło uszkodzenie nerek.
Co to jest tenofowir?
Tenofowir jest lekiem przeciwwirusowym (wirusostatycznym) i należy do grupy nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy (NRTI) w wirusach HIV. Substancja czynna może również blokować polimerazę DNA w wirusach zapalenia wątroby typu B.
Jest to zmodyfikowany analog monofosforanu adenozyny i składa się z pentozy, zasady nukleinowej i reszty kwasu fosforowego. Tenofowir dizoproksyl jest prolekiem aktywowanym do tenofowiru przez własne enzymy organizmu.
Efekt farmakologiczny
Lek przyjmuje się w postaci tabletek i należy go przyjmować podczas posiłków. Prawidłowe dawkowanie należy omówić z lekarzem prowadzącym i ściśle przestrzegać, ponieważ w przeciwnym razie może rozwinąć się opór. Wiąże się z białkami w niewielkim stopniu, a okres półtrwania w osoczu wynosi od 12 do 18 godzin. Jest wydalany głównie przez nerki.
Substancja czynna dizoproksylu tenofowiru jest wchłaniana w postaci niezmienionej do komórek ludzkich i fosforylowana oraz aktywowana przez specjalne enzymy, kinazy, w trójfosforanach nukleotydów. Tenofowir ma podwójny mechanizm działania. Aktywowane pochodne z jednej strony hamują wirusową odwrotną transkryptazę w wirusie HIV lub polimerazę DNA w wirusowym zapaleniu wątroby typu B. Z drugiej strony są również wbudowywane do wirusowego DNA jako fałszywy element budulcowy. W rezultacie synteza DNA jest teraz przerywana z powodu brakującej grupy 3 'hydroksylowej w aktywowanym tenofowierze. Zapobiega to namnażaniu się wirusa.
Jednak w ludzkim ciele, zwłaszcza w mitochondriach, znajdują się również polimerazy DNA. Mogą one być również hamowane przez lek, co prowadzi do odpowiednich skutków ubocznych.
Zastosowanie i zastosowanie medyczne
Tenofowir jest stosowany w leczeniu zakażeń wirusem HIV-1 i wirusowym zapaleniem wątroby typu B. Lek został po raz pierwszy dopuszczony do leczenia HIV w Europie w 2002 r. I jest wskazany do leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B od 2008 r. Tenofowir jest stosowany w szczególności u pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby typu B i aktywną replikacją wirusa oraz podwyższoną aktywnością enzymów wątrobowych.
Tenofowir jest zawsze stosowany w połączeniu z innymi lekami w leczeniu HIV. Terapię można stosować zarówno u osób dorosłych, jak i młodzieży w wieku od 12 do 18 lat.
Tenofowir może zmniejszać przenoszenie wirusa na nienarodzone dziecko u kobiet w ciąży z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B. W warunkach badania lek podawano w ostatnim trymestrze ciąży i kontynuowano do 4 tygodni po porodzie. Do tego czasu nie można było zaobserwować znacznego wzrostu wad rozwojowych u nienarodzonych.
Należy zauważyć, że leczenie tenofowirem nie leczy HIV-1 ani zapalenia wątroby typu B, więc pacjent może nadal przenosić wirusy na inne osoby nawet podczas leczenia. Dlatego niezbędne są odpowiednie środki ochronne, aby uniknąć infekcji.
Zagrożenia i skutki uboczne
Ogólnie tenofowir jest bardzo dobrze tolerowany. Częste działania niepożądane to nudności, biegunka, zmęczenie, zawroty głowy i ból głowy. Jednak zaleca się ostrożność u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek. Środek ma działanie nefrotoksyczne iw rzadkich przypadkach może prowadzić do niewydolności nerek. Tenofowiru nie należy również przyjmować z innymi lekami, które mogą powodować dodatkowe uszkodzenie nerek. Tenofowir jest przeciwwskazany u pacjentów dializowanych.
Hamowanie polimerazy ludzkiego mitochondrialnego DNA może powodować rzadkie, ale ważne długoterminowe skutki uboczne. W szczególności niemowlęta, które były narażone na terapię nukleozydami w macicy, mogą mieć zwiększone ryzyko działań niepożądanych. Kwasica mleczanowa może wystąpić z powodu nadmiaru kwasu mlekowego we krwi. Objawia się głębokim i szybkim oddychaniem, sennością, a także nudnościami, wymiotami i bólem brzucha. Powinien być natychmiast leczony przez lekarza, ponieważ to działanie niepożądane może być śmiertelne.
Ponadto może wystąpić zapalenie trzustki (zapalenie trzustki), które jest szczególnie widoczne w postaci bólu w górnej części brzucha. W rzadkich przypadkach może wystąpić osłabienie mięśni i stawów, uszkodzenie dróg nerwowych (polineuropatia) i lipodystrofia (redystrybucja tkanki tłuszczowej). W przypadku stwierdzenia reakcji alergicznej na sam tenofowir lub inne składniki leku, nie wolno go przyjmować.
Ciąża stanowi szczególne wyzwanie i wymaga indywidualnego podejścia medycznego. Karmienie piersią podczas terapii jest niedozwolone, ponieważ nie wiadomo jeszcze, czy lek przenika do mleka kobiecego.
